een vereniging van vrijwilligers die zich inzet voor vogels
Elsbeemd 2026
Dit jaar was het jubileumjaar van de broedvogeltelling in de Elsbeemd. Het 25ste jaar was zoals de meeste jaren zijn, weer geen standaard jaar. Het jaar begon erg nat, waardoor de laarzen bij vele tellingen bittere noodzaak waren. Vanaf mei begon het droger te worden en het werd uiteindelijk een van de droogste zomers van de laatste 100 jaar. Net voor de start van het telseizoen heeft Staatsbosbeheer diverse houtsingels flink teruggesnoeid en uitgedund. Begin maart waren ze klaar. Het snoeiwerk van Staatsbosbeheer heeft niet merkbaar effect gehad op het aantal waarnemingen. Een vaste plek van de nachtegaal was wel dermate verkleind dat op die plek geen nachtegaal zat. Waarschijnlijk heeft deze zich 100 meter verplaatst naar een nieuwe plek.
Zoals al vele jaren is Noud Janssen als mede-teller vele malen meegegaan met tellen en ook Mariet Tielen was diverse keren van de partij. We hebben 12 tellingen uitgevoerd: 9 tellingen bij zonsopkomst, 2 tellingen later in de ochtend en 1 avondtelling. De eerste telling was op 1 maart en de laatste op 7 juni. De tellingen met zonsopkomst leveren de meeste waarnemingen op. 3 mei was met 343 waarnemingen de topdag. Het was wel opvallend dat de tellingen vanaf dat moment minder soorten opleverden dan verwacht.
In totaal hebben we 62 verschillende vogelsoorten geteld die territoriaal gedrag vertonen (zingen, nestbouw, waaks gedrag, uitgevlogen vogels e.d.). Bij slechts 49 soorten is uiteindelijk een territorium vastgesteld. Dit is een flinke tegenvaller, wetende dat we 3 jaar geleden nog 58 soorten hadden. Het totaal aantal territoria ligt met 591 soorten slechts 18 onder het recordjaar 2025.
We missen enkele soorten die er in het verleden toch vaak zaten: Nijlgans, meerkoet, gekraagde roodstaart en wielewaal hebben we wel waargenomen, maar dit heeft niet geleid tot een territorium. De waarneming van de wielewaal viel net buiten de datumgrens. Bosuil, grote lijster, goudhaan, grauwe en bonte vliegenvanger zijn helemaal niet waargenomen. De bosuil is door omwonenden wel gehoord, maar helaas niet door ons. Gelukkig hebben we ook wat soorten terug. Na één jaar van afwezigheid hadden we weer een territorium van de waterhoen en 2 van de rietgors.
Zoals in de hitlijsten hebben we ook dalers en stijgers. Opvallende dalers waren de heggenmus en de bosrietzanger. Beide zitten met resp. 13 en 37 territoria nog wel op een mooi aantal. We hadden 3 opvallende stijgers met alle een nieuw record: houtduif 19, zwartkop 61, geelgors 15.
Met een gemengd gevoel hebben we 2026 afgesloten. We hadden zeker een beter resultaat verwacht. Enkele waarnemingen vielen net buiten de datumgrens en bij diverse tellingen vanaf mei zat het weer niet helemaal mee. Het waaide diverse keren flink en dan houden vogels zich toch een stuk rustiger. Toch hebben we weer mooie resultaten geboekt en hebben al weer zin in het volgende seizoen.
John Raedts
Foto@John Raedts
Een artikel over trekvogels en lichtvervuiling in “Horst aan de Maas” met onze voorzitter:
Klik hier voor het hele artikel: Trekvogels verstrooid en verzwakt door lichtvervuiling: ‘Kost heel veel energie’
De Holenduif.
Een van onze 5 duivensoorten die we hebben in Nederland. Een duif die meestal minder in de belangstelling staat dan 
de andere soorten. Een van de oorzaken daarvan kan zijn, dat zoals de naam al zegt ze in holen broeden. Dat kunnen holen in bomen zijn. Of nestkasten, vooral bosuilenkasten zijn geliefd, maar ook zelfs in konijnenholen. Daarom zien we ze in de broedperiode niet veel. De Holenduif heeft jaarlijks twee of drie, soms zelfs vier (of vijf) legsels met meestal 2 eieren. Broedduur is 16-17 dagen. Goede broedplekken worden jaarrond verdedigd. De jongen zitten zo’n 24 dagen op het nest en zijn na 37-40 dagen zelfstandig. De ouderduiven zijn al die tijd maar met z’n tweeën. Nu die broedperiode zo’n beetje voorbij is verschijnen ze in grotere groepen, dus ze vallen eerder op. De meeste gewassen zijn van het land en deze duiven kijken of er nog wat van hun gading is achtergebleven. Holenduiven komen in heel Nederland voor, maar het meeste toch op de zandgronden. Kijkt men op het verspreidingskaartje dan zie je dat de grootste populaties te vinden zijn in vooral oost-Brabant en noord-Limburg en verder in de Achterhoek en Twente. Ze zijn graag in de nabijheid van boerenbedrijven omdat daar altijd wat voedsel te vinden is en ook vinden ze wel nestgelegenheid in oude schuurtjes.
Foto@Jos Wijnen
Hoe zien ze er nu uit? Ze zijn kleiner dan een Houtduif (en zonder witte banen op de boven vleugels), ongeveer even groot als een stadsduif. Holenduiven hebben een blauwgrijs verenkleed met groenglanzende halsvlek. De ondervleugels zijn grijs en de boven vleugels licht blauwgrijs met twee zwarte strepen. Deze zwarte strepen zijn niet altijd even duidelijk te zien. Als ze de vleugels goed opgetrokken hebben zijn het maar korte stukjes zwart en soms ziet men maar een paar stippen, Ze hebben een donkere achterrand en vleugelpunt. Ook een brede zwarte eindband aan de staart valt op. En uiteraard missen ze de witte vlekken in de hals die bij de Houtduif opvallen.
Dat we er nu in de herfst maar vooral ook in de winter zoveel zien, komt ook naast het bovenstaande, omdat we er in de winter zoveel te gast krijgen die hier overwinteren. Deze komen voornamelijk uit Scandinavië en Duitsland. Om even een paar getallen te noemen: Geschat aantal broedparen in de telperiode 2018-2020, 54.000 tot 67.000. Geschat aantal overwinteraars in de telperiode 2013-2015, 100.000 tot 200.000 vogels. Een verheugend feit is, dat in tegenstelling tot veel vogels, het met deze duif goed gaat. Sinds 1980 is er een duidelijke toename van ongeveer 5% per jaar. Nu komen ze ook meer voor op de kleigebieden. Holenduiven verdienen meer aandacht dan ze tot nog toe krijgen.
Tot een volgende keer, Toon Selten.
Foto@Jan Houwen